Truco

Mục tiêu

Truco là cuộc đua đến 15 điểm. Hãy thắng đủ nhiều ván (ván sẽ đáng giá hơn khi đã được nâng điểm) để giành chiến thắng cả trận.

Mặc định, mỗi ván tính 1 điểm. Trước khi ván kết thúc, bất kỳ người chơi nào cũng có thể nâng giá trị đó bằng cách gọi Truco: nếu lời gọi được đồng ý, ván tăng lên 2 điểm, và sau đó vẫn còn có thể nâng thêm hai lần nữa. Ngoài ra còn một màn đọ bài riêng là Envido, cho phép bạn tranh điểm dựa trên giá trị của ba lá bài trên tay, bất kể ai là người thắng ván.

Điểm từ các lời gọi Truco và điểm từ các lời gọi Envido đều được cộng dồn về cùng một đích 15 điểm.

Bộ bài và thứ tự bài

Truco dùng bộ bài Tây Ban Nha 40 lá, gồm bốn chất: espadas (kiếm), bastos (gậy), copas (cốc) và oros (tiền). Mỗi chất có mười lá: từ 1 đến 7, rồi 10, 11 và 12. Bộ bài Tây Ban Nha không có lá 8 hay 9. Mỗi lá được gọi tên chỉ bằng số và chất, như “3 de Basto” hay “7 de Oro”.

Minh họa: bốn chất

Mỗi chất có biểu tượng riêng, lặp lại ở ký hiệu nơi góc lá và phủ kín phần giữa lá bài. Trước khi học gì khác, bạn nên tập nhận ra bốn hình này chỉ trong nháy mắt, vì từ đây trở đi, mọi luật đều gọi lá bài theo tên chất.

Từ trái sang phải: espadas (kiếm), bastos (gậy), copas (cốc), oros (tiền). Bốn chất này có ở mọi lá từ 1 đến 12; trong cùng một chất, chỉ các lá hình 10, 11 và 12 là mỗi lá được vẽ một kiểu khác nhau.

Thứ tự bài không theo số

Đây là điều quan trọng nhất cần nắm trước khi chơi: sức mạnh của lá bài trong Truco gần như chẳng liên quan gì đến con số in trên lá. Vài lá đặc biệt hoàn toàn nằm ngoài thứ tự thông thường, và một lá 3 nhỏ bé lại mạnh hơn cả lá Vua. Cả 40 lá được chia vào 14 bậc sức mạnh, từ mạnh nhất đến yếu nhất:

1. 1 de Espada (“Ancho de Espada”) — lá mạnh nhất cả bộ bài
2. 1 de Basto (“Ancho de Basto”)
3. 7 de Espada
4. 7 de Oro
5. Cả bốn lá 3
6. Cả bốn lá 2
7. 1 de Copa và 1 de Oro
8. Cả bốn lá 12 (Vua)
9. Cả bốn lá 11
10. Cả bốn lá 10
11. 7 de Basto và 7 de Copa — hai lá “bảy giả”, yếu hơn hẳn 7 de Espada và 7 de Oro dù cùng là lá 7
12. Cả bốn lá 6
13. Cả bốn lá 5
14. Cả bốn lá 4 — những lá yếu nhất bộ bài

Các lá cùng bậc mạnh ngang nhau. Nếu hai người chơi đánh ra hai lá cùng bậc, vòng đó là một parda, tức vòng hòa. Phần “Chơi các vòng” sẽ nói rõ hơn về trường hợp này.

Minh họa: bốn lá đặc biệt mạnh nhất

Bốn lá này là trụ cột của toàn bộ thứ tự bài trong Truco: không lá nào khác trong bộ bài thắng được bất kỳ lá nào trong số chúng. Espada (kiếm) và Basto (gậy) mỗi chất có một lá mạnh hơn mọi lá khác cùng chất, còn hai lá 7 của Espada và Oro đứng ngay bên dưới.

Từ mạnh đến yếu: 1 de Espada, 1 de Basto, 7 de Espada và 7 de Oro. Mọi lá khác trong bộ bài, dù là lá 3, lá 2 hay lá Vua, đều xếp dưới cả bốn lá này.

Chia bài

Mỗi ván, mỗi người chơi được chia 3 lá từ bộ 40 lá, và ván tiếp tục cho đến khi cả 3 lá đều đã được đánh ra.

Một trong hai người giữ vai Mano (người đánh trước). Mano đánh lá đầu tiên của ván và có thêm một quyền lợi: nếu mọi vòng trong ván đều là parda, Mano thắng luôn ván đó. Vai Mano đổi luân phiên sau mỗi ván, nên lợi thế này cũng lần lượt đổi chủ.

Chỉ bạn nhìn thấy 3 lá của mình. Bài của đối thủ được giấu kín cho đến khi họ lật ngửa một lá để đánh ra.

Minh họa: bài vừa chia đầu ván

Ở ván này, người chơi B là Mano và đánh trước. Ba lá của người chơi W cũng đã được chia nhưng vẫn úp mặt xuống: cho đến khi một lá thực sự được đánh ra, mỗi người chỉ thấy mặt lưng các lá bài của đối thủ.

Chưa ai đánh lá nào. Lúc này, B có thể đánh trước bất kỳ lá nào trong ba lá, hoặc gọi Truco hay Envido trước khi chọn lá để đánh.

Chơi các vòng

Mỗi ván được phân định qua tối đa 3 vòng. Đến lượt mình, bạn lật ngửa một lá trên tay để đánh ra; khi cả hai người đã đánh vào vòng hiện tại, lá mạnh hơn thắng vòng đó. Ai thắng một vòng sẽ đánh trước ở vòng tiếp theo.

Khi một vòng hòa

Nếu hai người đánh ra hai lá cùng bậc sức mạnh, chẳng hạn hai lá 6 hay hai lá Vua (12), vòng đó là parda: không ai thắng hẳn. Một parda không khiến bạn thua ván, nhưng nó thay đổi cách tính các vòng còn lại:

• Thắng hẳn cả hai vòng đầu thì ván kết thúc ngay, vòng thứ ba không cần đánh nữa.
• Thắng một vòng và hòa vòng kia (theo thứ tự nào cũng được) thì bạn thắng luôn ván, không cần đến vòng thứ ba.
• Mỗi người thắng một trong hai vòng đầu (1–1) thì vòng thứ ba quyết định ván. Nếu vòng thứ ba cũng là parda, ai thắng vòng đầu tiên sẽ thắng ván.
• Hòa cả hai vòng đầu thì vòng thứ ba quyết định ván. Nếu mọi vòng trong ván đều hòa, Mano mặc nhiên thắng (xem phần “Chia bài”).

Minh họa: một vòng hòa (parda)

Ở vòng 1, cả hai người đều đánh lá 3: một lá 3 de Espada và một lá 3 de Oro. Vì cả bốn lá 3 cùng một bậc sức mạnh, vòng này là parda: không lá nào thắng được lá nào.

Từ đây, ai thắng hẳn một vòng trước sẽ thắng ván, trừ khi mọi vòng đều hòa: khi đó Mano mặc nhiên thắng.

Minh họa: ván toàn parda, Mano thắng

Vòng 1 và vòng 2 đều là parda, và giờ vòng 3, vòng quyết định, cũng hòa nốt với hai lá 6. Không ai thắng hẳn vòng nào, nhưng người chơi B là Mano ở ván này nên B vẫn thắng ván.

Đây là cách duy nhất để thắng một ván mà không thắng vòng nào, và cũng chính là lý do vai Mano, vốn đổi luân phiên sau mỗi ván, là một lợi thế thật sự đáng để theo dõi.

Gọi Truco

Đến lượt mình, ai cũng có thể gọi Truco để nâng điểm ván từ mức mặc định 1 điểm lên 2 điểm. Từ đó, giá trị ván còn có thể tăng thêm hai lần nữa: Retruco (nâng tiếp, 3 điểm) và Vale Cuatro (nâng tối đa, 4 điểm), mỗi lần là một bước nâng mới chồng lên lần trước. Vale Cuatro là mức trần; khi đã gọi đến mức này thì không còn gì để gọi thêm, chỉ còn chờ câu trả lời.

Chỉ người không đưa ra lời gọi đang chờ mới được trả lời hoặc nâng tiếp lời gọi đó: bạn không thể tự nâng lời gọi của chính mình khi đối thủ chưa trả lời.

Đáp lại lời gọi

Khi có một lời gọi Truco đang chờ, người còn lại có mấy lựa chọn:

• Quiero (“tôi muốn”): đồng ý. Giá trị ván được chốt ở mức điểm vừa gọi, và ván tiếp tục từ chỗ đang dừng.
• No Quiero (“tôi không muốn”): từ chối. Ván kết thúc ngay, và người gọi nhận số điểm mà ván có ngay trước đó: 1 điểm nếu trong ván này chưa có lời gọi Truco nào được đồng ý, hoặc giá trị của mức được đồng ý gần nhất nếu đây là một lần nâng tiếp.
• Gọi mức cao hơn: thay vì trả lời, gọi luôn mức kế tiếp (ví dụ đáp lại Truco bằng Retruco). Làm vậy được tính là vừa đồng ý giá trị của lời gọi trước, vừa nâng thêm trong cùng một lần.
• Bỏ ván thay vì trả lời (xem phần “Bỏ ván” bên dưới).

Minh họa: lời gọi Truco đang chờ

Người chơi B đã gọi Truco trước khi đánh lá nào. Giá trị ván vẫn hiện là 1 điểm cho đến khi người chơi W trả lời; nếu W đồng ý, ván sẽ lên 2 điểm.

Chưa có lá nào được đánh ra: có thể gọi Truco vào bất kỳ lúc nào trong ván, kể cả trước lá đầu tiên. Câu trả lời của người chơi W quyết định ván này tính 1 hay 2 điểm.

Gọi Envido

Envido (đọ bài) là một màn so tài phụ dựa trên sức mạnh của 3 lá trên tay bạn, tách biệt với chuyện ai thắng các vòng trong ván. Chỉ có thể gọi Envido trước khi vòng đầu tiên kết thúc: khi vòng 1 đã phân thắng bại, cơ hội này đóng lại cho đến hết ván.

Cách tính điểm Envido

Các lá từ 1 đến 7 có giá trị đúng bằng số in trên lá; các lá 10, 11 và 12 có giá trị 0. Nếu có hai trong ba lá của bạn cùng chất, điểm Envido là tổng giá trị hai lá đó cộng thêm 20. Nếu không có hai lá nào cùng chất, điểm của bạn chỉ là giá trị của lá cao nhất (không cộng 20).

Bài mạnh nhất có thể là hai lá 7 và 6 cùng chất: 7 + 6 + 20 = 33.

Chuỗi nâng mức

Giống Truco, Envido có thể được nâng lên trước khi có ai trả lời:

• Envido gọi đơn lẻ: tính 2 điểm nếu được đồng ý, 1 điểm nếu bị từ chối.
• Real Envido (đọ bài lớn) gọi đơn lẻ: tính 3 điểm nếu được đồng ý, 1 điểm nếu bị từ chối.
• Gọi thêm một Envido chồng lên Envido đang chờ sẽ cộng thêm 2 điểm vào tổng nếu cuối cùng được đồng ý; chồng thêm Real Envido thì cộng thêm 3 điểm.
• Falta Envido (đọ bài tối đa) là lời gọi lớn nhất: nếu được đồng ý, số điểm mà người đang gần mốc 15 hơn còn thiếu sẽ trở thành giá trị của lần đọ bài này, và thuộc về người thắng khi so bài. Nếu số điểm đó đủ, trận có thể kết thúc ngay lập tức.

Nếu bạn từ chối bất kỳ lời gọi nào, đối thủ (người đã gọi) chỉ nhận giá trị mà chuỗi đã đạt được trước lần nâng cuối cùng đó (tối thiểu 1 điểm), chứ không phải giá trị của lần nâng bạn vừa từ chối.

Envido chen ngang Truco đang chờ

Khi đối thủ gọi Truco, bạn không phải trả lời ngay mà có thể gọi Envido trước. Lời gọi Truco vẫn được giữ nguyên và chỉ được trả lời sau khi màn Envido đã phân xử xong hoàn toàn.

Minh họa: lật điểm Envido của hai bên

Bài của cả hai bên được lật ra sau khi có người nói Quiero. Người chơi B có hai lá Oros, 7 và 6, được 7 + 6 + 20 = 33, mức cao nhất có thể. Hai lá Copas của người chơi W, 5 và 10, được 5 + 0 + 20 = 25 (lá 10 tính là 0). Điểm của B cao hơn nên B thắng Envido và nhận 2 điểm, đúng giá trị của một lời gọi Envido thường.

Minh họa: Envido chen ngang Truco đang chờ

Người chơi B đã gọi Truco và vẫn đang chờ trả lời. Thay vì đáp ngay, người chơi W gọi Envido, và màn Envido được phân xử xong trước. Hai lá espadas 6 và 5 của W là một cặp cùng chất (6 + 5 + 20 = 31); ba lá của B thuộc ba chất khác nhau nên không có cặp nào, điểm của B chỉ là giá trị lá cao nhất, tức 7. W thắng Envido và nhận 2 điểm; đến lúc này W mới phải đáp lại lời gọi Truco vẫn đang chờ của B.

Hai nhãn trạng thái hiện cùng lúc: giá trị ván vẫn chỉ là 1 điểm vì Truco của B còn đang chờ, còn Envido của W đã phân xử xong. W vẫn phải trả lời Quiero, No Quiero hoặc nâng lên Retruco thì ván mới tiếp tục được.

Bỏ ván

Irse al Mazo (nghĩa đen là “về với bộ bài”) là bỏ ván: bạn gác bài lại và nhận thua ván đó ngay, không đánh tiếp nữa.

Khi bạn bỏ ván, đối thủ nhận đúng giá trị hiện tại của ván: 1 điểm nếu chưa có lời gọi Truco nào được đồng ý, hoặc giá trị đã nâng (2, 3 hoặc 4) nếu đã có. Sau đó một ván mới được chia.

Bạn có thể bỏ ván khi đến lượt mình thay vì đánh một lá, hoặc dùng nó để đáp lại một lời gọi Truco hay Envido đang chờ, thay vì đồng ý, từ chối hay gọi mức cao hơn. Người đưa ra lời gọi không thể bỏ ván để rút lại lời gọi của chính mình, nhưng người phải trả lời thì lúc nào cũng có thể bỏ ván.

Khi nào nên bỏ ván

Bỏ ván là chấp nhận mất chắc một ít để tránh mất nhiều hơn. Thường thì bạn nên cân nhắc bỏ ván khi:

• Cả 3 lá của bạn đều yếu, trong khi đối thủ đã tỏ ra tự tin bằng cách gọi Truco hoặc Envido.
• Bạn đang đối mặt với một lời gọi đã nâng (Retruco hoặc Vale Cuatro) mà bài trên tay khó thắng đủ số vòng cần thiết để đáng mạo hiểm.
• Với tỷ số hiện tại, thua đậm ở ván này sẽ giúp đối thủ dẫn trước quá xa.

Bỏ ván quá thường xuyên cũng là một sai lầm: đối thủ sẽ bắt đầu gọi Truco cả khi bài yếu, vì biết bạn sẽ bỏ cuộc. Chính sự đan xen khó đoán giữa những lần trụ lại và những lần bỏ ván mới khiến màn tháu cáy của cả hai bên có ý nghĩa.

Tính điểm và thắng trận

Truco chơi đến 15 điểm. Điểm từ lời gọi Truco lẫn Envido đều được cộng vào cùng một bảng điểm, và ngay khi một người chạm mốc 15, trận kết thúc lập tức, kể cả khi ván đang dở.

Điểm đến từ mấy nguồn sau:

• Thắng một ván (nhờ thắng các vòng): nhận giá trị hiện tại của ván đó, mặc định là 1 điểm, hoặc 2, 3, 4 điểm nếu có lời gọi Truco được đồng ý.
• Thắng khi so bài Envido: nhận giá trị của chuỗi gọi đã được đồng ý, 2 điểm cho một Envido đơn lẻ, 3 điểm cho một Real Envido đơn lẻ, hoặc nhiều hơn nếu chuỗi dài hơn (xem phần “Gọi Envido”).
• Từ chối một lời gọi, dù là Truco hay Envido: người gọi chỉ nhận một phần điểm an ủi nhỏ hơn.
• Bỏ ván: đối thủ nhận ngay giá trị hiện tại của ván.

Vì Envido luôn được phân xử trước khi vòng 1 kết thúc, bạn hoàn toàn có thể thắng trận chỉ nhờ một lời gọi Envido: một lần Falta Envido lớn có thể kết thúc mọi thứ trước khi vòng nào của ván đó kịp phân thắng bại.

Chiến lược

Trong Truco, đọc được đối thủ cũng quan trọng như đọc được bài của mình. Khi mới học, chỉ vài thói quen nhỏ cũng giúp bạn tiến bộ rất nhiều.

Khi nào nên gọi, khi nào nên chờ

Gọi Truco hay Envido buộc đối thủ phải quyết định khi chưa biết chắc điều gì, và sức ép đó có giá trị ngay cả khi bài của bạn không đẹp lắm. Nhưng cứ gọi liên tục mà chẳng có gì trong tay thì đối thủ sẽ quen dần và bắt bài bạn. Hãy để dành những lời gọi mạnh tay nhất cho lúc bài thật sự mạnh, và chỉ thỉnh thoảng tháu cáy sau khi đối thủ đã thấy bạn gọi thật và thắng thật vài lần.

Hãy nhớ rằng thứ tự bài không đi theo số: bài có một lá 3 và một lá 2 mạnh hơn nhiều so với vẻ ngoài, vì cả hai lá này đều mạnh hơn mọi lá 10, 11 và 12 trong bộ bài (xem phần “Bộ bài và thứ tự bài”). Người mới thường xem nhẹ các lá số nhỏ và đánh giá quá cao các lá hình.

Đọc tín hiệu từ một lần bỏ ván

Một câu No Quiero vội vàng hay một lần bỏ ván ngay lập tức cho thấy bài của đối thủ yếu ở ván này, chứ không có nghĩa ván sau họ cũng yếu. Hãy coi thói quen từ trước đến giờ của một đối thủ dè dặt chỉ là tín hiệu yếu, không phải điều chắc chắn. Và để ý những người bắt đầu bỏ ván nhanh hơn ngay sau khi bạn vừa thắng vài lời gọi liên tiếp: đó là dấu hiệu họ đã bắt đầu đọc vị bạn.

Tính điểm Envido cơ bản

Trước khi gọi Envido, hãy cộng điểm bài của bạn: hai lá cùng chất bất kỳ có giá trị bằng tổng của chúng cộng 20 (các lá lớn hơn 7 tính là 0), còn bài không có lá nào cùng chất thì chỉ tính lá cao nhất. Bài từ 27 điểm trở lên thường đủ mạnh để tự tin gọi; dưới 20 điểm thì thường nên im lặng, trừ khi bạn cố ý tháu cáy.

Envido được phân định trước khi vòng đầu tiên kết thúc, vì vậy hãy gọi (hoặc từ chối) trước khi bạn chốt cách đánh các vòng tiếp theo.