Mạt chược

Mục tiêu

Trở thành người đầu tiên ghép được bộ bài 14 quân khớp với một mẫu trên bảng mẫu bài, rồi báo ù.

Từ quan trọng nhất ở đây là khớp. Một loạt dây và bộ trông gọn gàng tự nó không giúp bạn thắng — bài phải đúng là một trong những mẫu cụ thể có trên bảng. Chưa xem bảng thì bạn chưa thực sự biết mình đang nhắm tới đâu.

Một phiên chơi gồm nhiều ván chứ không chỉ một. Thắng một ván thì những người thua trả điểm cho bạn — bao nhiêu người phải trả tùy vào cách bạn ù, như phần Báo ù sẽ giải thích. Giữa các ván, quyền chia bài lần lượt chuyển quanh bàn, trừ khi người chia bài thắng hoặc ván đó không ai thắng; khi ấy họ chia tiếp.

Các loại quân

Một bộ mạt chược có 152 quân, và phần lớn là quân số. Ba chất — Đồng, Trúc và Vạn — mỗi chất gồm các số từ 1 đến 9, mỗi quân có bốn bản. Như vậy đã là 108 quân.

Số còn lại là những quân bạn nên học để nhìn là nhận ra ngay. Bốn loại gió (Đông, Nam, Tây, Bắc) và ba loại rồng (đỏ, xanh, trắng — tức Trung, Phát, Bạch trong mạt chược truyền thống), mỗi loại bốn quân. Tám quân hoa. Và tám quân joker, dùng thay được cho quân khác.

Các bộ dùng để ghép bài

Mọi mẫu trên bảng đều được tạo từ vài dạng cơ bản. Hãy nhớ những tên gọi này ngay từ bây giờ, vì cả trò chơi đều xoay quanh chúng.

• Phỗng (pung) — ba quân giống hệt nhau.
• Khàn (kong) — bốn quân giống hệt nhau.
• Bộ năm (quint) — năm quân giống hệt nhau. Chỉ ghép được khi có joker, vì mỗi quân chỉ có bốn bản.
• Dây — ba số liên tiếp cùng một chất, ví dụ 4-5-6 Trúc.
• Đôi — hai quân giống hệt nhau.

Có một hạn chế mà gần như ai mới chơi cũng vấp phải. Bạn được lấy quân người khác bỏ để hoàn thành phỗng, khàn hoặc bộ năm, nhưng không bao giờ được lấy để hoàn thành dây. Nếu đang giữ 4-5-6 Trúc và chờ quân 7, bạn phải tự bốc được nó.

Minh họa: đủ các loại quân

Một bộ bài, đủ mọi loại quân. Một dây Đồng, một phỗng Trúc, một dây Vạn, rồi một quân gió, một quân rồng, một quân hoa và một joker.

Bảng mẫu bài

Bảng mẫu bài là danh sách mọi bộ bài mà bạn được phép dùng để thắng. Khớp đúng một mẫu là bạn có thể báo ù. Còn ghép ra thứ gì không có trên bảng thì dù đẹp đến đâu cũng không được tính.

Đây là điều khiến những người quen các kiểu mạt chược khác bất ngờ, vì ở đó cứ bốn bộ bất kỳ cộng một đôi là đủ.

Bạn không cần chốt mục tiêu ngay từ đầu. Cứ chơi theo hướng mà các quân trên tay dẫn dắt, và khi bạn báo ù, trò chơi sẽ so 14 quân của bạn với mọi mẫu rồi tính điểm theo mẫu mà bạn thực sự hoàn thành.

Cách đọc bảng

Bảng luôn hiện trên màn hình trong suốt lúc bạn chơi. Trên màn hình rộng, bảng nằm thành một cột cạnh bàn chơi; trên điện thoại, bảng nằm trong một thẻ ở phía dưới.

Bảng có hai chế độ xem. Một chế độ liệt kê toàn bộ 46 mẫu bài theo từng nhóm, rất đáng xem qua trước ván đầu tiên. Chế độ còn lại là thứ bạn sẽ dùng giữa ván: vài mẫu mà bạn đang có nhiều quân khớp nhất, mỗi mẫu cho biết bạn đã có bao nhiêu trong 14 quân và còn thiếu những quân nào.

Mỗi mẫu có giá trị từ 25 đến 75 điểm. Hầu hết được cộng thêm 5 điểm nếu bạn ù mà chưa từng mở bộ nào. Có một mẫu chỉ thắng được theo cách đó, còn bốn mẫu quân lẻ và đôi thì được nhiều điểm hơn nếu bạn làm được như vậy.

Minh họa: chỉ thiếu một quân là khớp

Ba dây 1-2-3 Đồng đã xong và một đôi Rồng đỏ. Dây thứ tư còn thiếu quân 3 Đồng — bốc hoặc lấy được đúng quân đó là bộ bài này hoàn chỉnh.

Charleston

Trước khi ai bốc quân nào, mọi người chuyền quân cho nhau, mỗi lần ba quân. Đó là Charleston (đổi quân đầu ván), nét riêng chỉ có ở mạt chược Mỹ.

Charleston đầu tiên là bắt buộc: chuyền ba lần liên tiếp, lần lượt sang phải, sang người đối diện rồi sang trái, mỗi lần ba quân.

Sau đó cả bàn biểu quyết. Nếu cả bốn người đều muốn Charleston thứ hai, các lần chuyền được lặp lại theo chiều ngược — sang trái, sang người đối diện, sang phải. Chỉ cần một người không đồng ý là bỏ qua.

Cuối cùng là chuyền tự nguyện: bạn và người ngồi đối diện có thể đổi thêm tối đa ba quân. Việc đổi chỉ diễn ra nếu cả hai đưa ra cùng số quân, nên bạn đưa ba mà họ đưa một thì chẳng đổi được quân nào. Đây là một điểm khác nữa của Playboard: theo luật NMJL (Liên đoàn Mạt chược Quốc gia Mỹ), chuyền tự nguyện đổi theo số nhỏ hơn trong hai bên, nên dù lệch nhau thì mỗi bên vẫn đổi được một quân.

Nên chuyền quân nào

Chuyền đi những quân không hợp với bài. Nghe thì hiển nhiên, cho đến lúc bạn đang cầm một Rồng đỏ và một 9 Vạn mà phải chọn.

Một mẹo cho vài ván đầu: đếm số quân mỗi chất. Nếu bạn đang giữ tám quân Đồng và lác đác vài quân khác, nhiều khả năng bạn đang hướng tới một mẫu thiên về Đồng, nên những quân lạc loài có thể chuyền đi. Quân gió hay quân rồng đứng lẻ, không thành đôi, thường là những quân bị chuyền đi đầu tiên.

Không bao giờ chuyền joker.

Minh họa: chọn ba quân để chuyền

Đúng ba quân, không hơn không kém. Quân được chọn sẽ nhô lên khỏi hàng để bạn thấy mình đã chọn gì trước khi xác nhận.

Lượt của bạn

Mỗi người được chia 13 quân, và khi chuyền quân xong, người chia bài bốc quân thứ 14 để bắt đầu. Từ đó, lượt chơi lần lượt chuyển qua từng người theo chiều ngược kim đồng hồ.

Mỗi lượt gồm hai bước. Bốc một quân từ tường, rồi bỏ một quân — quân vừa bốc hoặc một quân sẵn có trên tay. Hết mỗi lượt, bạn lại trở về 13 quân.

Toàn bộ phần giữa ván chỉ có vậy: cứ lặp lại như thế, cộng thêm những lần bị ngắt ngang được nói ở phần tiếp theo.

Cách nhìn bàn chơi

Bạn ngồi ở phía dưới. Chỉ có quân của bạn là lật ngửa — quân của những người khác úp suốt cả ván, nên điều duy nhất bạn biết về bài của họ là những gì họ chọn mở ra.

Con số ở giữa bàn là tường: số quân còn lại để bốc. Khi con số này về 0 mà chưa ai thắng, ván kết thúc và không ai được điểm, nên khi tường còn ít quân, mức rủi ro đáng chấp nhận cũng khác đi.

Minh họa: những gì bạn đang thấy

Bài của bạn, quân úp của các đối thủ và tường.

Chọn quân để bỏ

Đầu ván, hãy bỏ những quân không phục vụ mẫu nào mà bạn có khả năng hoàn thành — một quân gió hay rồng lẻ loi, một quân số lạc loài thuộc chất bạn không gom.

Về sau thì khó hơn, vì quân vô dụng với bạn có thể lại đúng là quân đối thủ đang chờ. Hãy để ý những gì họ đã mở. Nếu ai đó đã lật ngửa hai quân Rồng xanh, hãy nghĩ kỹ trước khi bỏ quân thứ ba.

Không bao giờ bỏ joker. Joker thay được quân trong gần như mọi bộ trên bảng, còn khi đã nằm trong chồng quân bỏ thì chẳng có giá trị gì với ai, kể cả bạn.

Minh họa: mười bốn quân, bỏ đi một

Bạn đã bốc nên đang cầm 14 quân. Quân Gió Nam lẻ loi được chọn để bỏ — mọi quân khác đều đã có chỗ dùng.

Lấy quân bị bỏ

Mỗi khi có người bỏ quân, ba người còn lại có một khoảnh khắc để lấy quân đó.

Bạn có thể lấy quân bị bỏ để hoàn thành phỗng, khàn hoặc bộ năm — ba, bốn hoặc năm quân giống nhau. Bạn phải có sẵn phần còn lại của bộ, dù joker có thể lấp chỗ trống.

Bạn không được lấy quân để hoàn thành dây. Điều này đáng nhắc lại, vì hầu hết các kiểu mạt chược khác đều cho phép, và đây là luật mà người mới hay vấp nhất.

Cái giá của việc lấy quân

Lấy quân cũng có cái giá của nó.

Bộ vừa hoàn thành được lật ngửa trên bàn và nằm đó đến hết ván. Giờ ai cũng thấy được ba quân trong bộ bài bạn đang ghép, và một đối thủ khá sẽ bắt đầu giữ lại mọi quân có vẻ có ích cho bạn.

Việc này còn khiến lượt chơi nhảy cóc. Bạn trở thành người đang đến lượt và phải bỏ quân ngay, nghĩa là mọi người ngồi giữa bạn và người vừa bỏ quân đều mất lượt. Không có lượt bốc bù, kể cả với khàn.

Nếu hai người cùng muốn lấy một quân, bộ lớn hơn được ưu tiên — khàn thắng phỗng. Nếu bộ cùng cỡ, quân thuộc về người ngồi gần người bỏ quân hơn theo thứ tự lượt. Lấy quân để ù được ưu tiên hơn tất cả: nếu ai đó có thể báo ù bằng quân đó, họ được lấy bất kể người khác muốn lấy để làm gì.

Minh họa: một quân bạn có thể lấy

Quân 7 Trúc vừa bị bỏ và nằm giữa bàn. Không có gì trên màn hình cho bạn biết có đáng lấy hay không — điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào bài trên tay bạn.

Quân joker

Joker có thể thay cho bất kỳ quân nào trong một bộ từ ba quân trở lên — dây, phỗng, khàn, bộ năm hay một bộ gió hoặc rồng.

Kể cả dây — đó là một điểm khác của Playboard: bảng mẫu bài NMJL không cho joker vào dây, chỉ cho vào những bộ gồm các quân giống hệt nhau. Ở đây, joker vào được mọi bộ từ ba quân trở lên.

Điều joker không làm được là thay cho quân trong một đôi, một quân lẻ hay một quân hoa. Những chỗ đó lúc nào cũng cần quân thật, dù mẫu yêu cầu bao nhiêu đi nữa. Vì thế các mẫu quân lẻ và đôi trông như dễ nhất trên bảng nhưng thực ra không phải: bạn phải gom đủ cả mười bốn quân thật, không có joker nào giúp sức.

Đổi quân lấy joker

Joker nằm trên bàn không hề an toàn. Trong lượt của bạn, miễn là không có quân bị bỏ nào đang chờ người lấy, bạn có thể dùng một quân thật để đổi lấy joker trong bộ mở của bất kỳ ai — kể cả của chính bạn. Đưa ra đúng quân mà joker đang đóng thế, và joker về tay bạn.

Vì vậy, joker trong bộ mở kém chắc chắn hơn quân thật. Nó chỉ thuộc về bạn cho đến khi có người quyết định đổi lấy nó.

Minh họa: joker đóng thế một quân

Hai quân 5 Đồng thật và một joker, được mở ra thành một phỗng. Bộ này được tính là hoàn chỉnh, và bất kỳ ai đang giữ quân 5 Đồng thứ ba đều có thể đổi lấy joker đó trong lượt của mình.

Báo ù

Có hai cách để ù. Tự bốc được quân mình cần hoặc lấy quân đó khi người khác bỏ. Cách nào thì bộ bài cũng phải đúng 14 quân và khớp với một mẫu trên bảng.

Tự bốc được lợi hơn nhiều. Cả ba người còn lại đều trả cho bạn trọn số điểm của mẫu, nên bạn nhận gấp ba. Ù bằng quân người khác bỏ thì chỉ người bỏ quân đó trả, và chỉ trả một lần.

Chênh lệch đó nên thay đổi cách bạn chơi mấy lượt cuối. Chỉ còn chờ một quân phổ biến, hay bị bỏ? Có người bỏ là lấy ngay. Còn chờ một quân hiếm trong khi tường còn nhiều? Kiên nhẫn tự bốc sẽ đáng giá hơn hẳn về điểm.

Lấy quân cuối cùng đó không làm bạn mất điểm thưởng bài kín. Bài kín nghĩa là chưa từng mở bộ nào — quân ù đi thẳng vào tay bạn chứ không lật ngửa trên bàn, nên nếu bạn chưa từng lấy quân để mở bộ thì bài vẫn là bài kín, dù ù theo cách nào. Mẫu duy nhất trên bảng bắt buộc phải kín cũng có thể ù bằng quân người khác bỏ, theo đúng luật đó.

Nếu tường hết quân mà chưa ai báo ù, ván đó hòa. Không ai được điểm và người chia bài ván đó chia tiếp.

Minh họa: một bộ bài hoàn chỉnh

Bốn dây 1-2-3 Đồng và một đôi Rồng đỏ — 30 điểm cho mẫu, cộng 5 điểm vì chưa từng mở bộ nào. Chính việc cả bốn dây đều là Đồng mới đem lại 30 điểm: cùng dạng đó nhưng với chất tùy chọn chỉ được 25.

Tính điểm và chiến lược

Mỗi mẫu có giá trị cố định từ 25 đến 75 điểm, do bảng quy định. Hầu hết được cộng thêm 5 điểm nếu bạn ù mà chưa từng mở bộ nào. Ngoại lệ là những mức điểm chỉ dành cho bài kín — mẫu duy nhất không thể thắng theo cách nào khác, và mức điểm bài kín cao hơn ở mỗi mẫu quân lẻ và đôi — vì bản thân việc giữ bài kín đã được tính vào số điểm đó.

Người chia bài giữ quyền chia nếu thắng ván hoặc ván đó không ai thắng; nếu không, quyền chia chuyển sang người kế tiếp. Một phiên chơi gồm một số ván định sẵn và kết thúc sớm nếu tổng điểm của bất kỳ người chơi nào xuống dưới 0.

Chơi giỏi hơn

Đừng vội chốt. Bạn được tính điểm theo mẫu mà bộ bài cuối cùng khớp, chứ không phải mẫu bạn định ghép. Giữ hai, ba mẫu còn khả năng tốt hơn là sớm chốt một mẫu, và chế độ xem “Gần bài của bạn nhất” trên bảng được làm ra chính là để bạn thấy mẫu nào thật sự vẫn còn cơ hội.

Đọc những gì đã lật ngửa. Mỗi bộ mở là một thông tin cho không. Hai phỗng mở cùng một chất cho bạn biết đại khái người đó cần gì — và đại khái bạn có thể yên tâm bỏ quân nào.

Đếm những quân đã ra. Nếu cả bốn quân 5 Trúc đều đã bị bỏ, mọi mẫu bạn đang theo đuổi mà cần phỗng 5 Trúc đều đã hết đường, và kiên nhẫn đến mấy cũng không cứu vãn được. Nhận ra sớm thì bạn còn lượt để đổi hướng. Đến lúc đã gom được mười quân mới nhận ra thì chẳng còn gì để làm.

Ngoài ra, cách tiến bộ nhanh nhất là mở bảng giữa ván và xem mình thực sự đang gần mẫu nào, thay vì mẫu bạn đã quyết định ghép từ lúc Charleston. Người mới hay thua nhất là vì cứ theo đuổi một mẫu đã không thể hoàn thành từ mười lượt trước.