Domino

Mục tiêu

Đánh hết quân trên tay trước mọi người, và ván đó là của bạn.

Mỗi quân bạn đánh ra lại đưa bạn đến gần hơn với lúc hết quân. Ngay khi quân cuối cùng của bạn chạm vào dãy, ván kết thúc và bạn được cộng toàn bộ số chấm còn nằm trên tay các đối thủ — họ còn giữ bao nhiêu, bạn được bấy nhiêu điểm. Một trận kéo dài qua bao nhiêu ván cũng được cho đến khi có người đạt 100 điểm; ai chạm mốc 100 trước là thắng cả trận, chứ không chỉ thắng một ván riêng lẻ nào.

Tuy vậy, không phải ván nào cũng kết thúc như thế. Có lúc không ai trong bàn đánh được và nọc cũng đã cạn — khi đó ván bị tắc, và người thắng là người còn ít điểm nhất trên tay, chứ không phải người còn ít quân nhất. Hai phần “Ván bị tắc” và “Tính điểm” sẽ giải thích chính xác cách tính những điểm này.

Các quân domino

Playboard dùng bộ domino đôi sáu: tổng cộng 28 quân, mỗi quân ứng với một cặp số từ 0 đến 6, kể cả những cặp một số đi với chính nó.

Mỗi quân chia làm hai nửa, mỗi nửa có từ 0 chấm (để trống) đến 6 chấm. Quân có hai nửa giống nhau — chẳng hạn 4-4 — là quân đôi; mọi quân còn lại đều ghép hai số khác nhau, như 6-3. Quân đôi quan trọng hơn vẻ ngoài của nó: một quân đôi quyết định ai mở đầu ván, và khi được đánh ra, quân đôi nằm ngang chắn qua dãy thay vì nối đầu với đầu — xem thêm ở phần “Quân đôi và quân trụ”.

Tổng số chấm trên một quân là giá trị của quân đó. Nếu bạn vẫn còn cầm quân ấy khi có người đánh hết quân, bạn sẽ phải “trả” đúng bấy nhiêu điểm cho người đó — nên một tay toàn quân nặng không chỉ khó đánh ra mà còn rất đắt nếu bị kẹt lại.

Minh họa: đọc các quân trên tay

Bảy quân vừa chia, xòe ra trên tay. Một trong số đó — 3-3 — là quân đôi: hai nửa có cùng một số.

Chia quân

Trước mỗi ván, mọi người bốc quân lên tay từ 28 quân đã trộn. Nếu có hai người chơi, mỗi người được 7 quân; ba hoặc bốn người thì mỗi người 5 quân. Số quân còn lại được úp xuống làm nọc — chồng quân bạn sẽ bốc thêm trong lúc chơi.

Ai được chia quân đôi lớn nhất sẽ mở đầu ván, và người đó không có lựa chọn nào khác: đó là quân duy nhất được phép đánh đầu tiên. Không ai có quân đôi nào? Khi đó, quân nặng nhất trên bàn — quân có tổng số chấm cao nhất — sẽ mở đầu.

Minh họa: nước đi mở đầu bắt buộc

Bạn được chia quân 6-6, quân đôi lớn nhất có thể. Dãy vẫn còn trống, nên đây là quân duy nhất bạn được phép đánh — mọi quân khác trên tay đều phải chờ.

Lượt của bạn

Đến lượt, bạn đánh một quân trên tay vào một trong hai đầu mở của dãy — số chấm ở một nửa quân phải khớp với số đang hiện ở đầu đó. Nửa còn lại là số nào cũng được; khi quân đã đặt xuống, nửa ấy trở thành đầu mở mới.

Cả hai đầu lúc nào cũng đánh vào được, và thường là hai số khác nhau, nên hiếm khi bạn bị kẹt chỉ vì một lý do. Nếu không quân nào trên tay khớp với đầu nào, bạn không được bỏ lượt ngay — xem phần “Nọc” để biết chuyện gì xảy ra tiếp theo.

Minh họa: hai cách nối dài dãy

Dãy có đầu trái là 5, đầu phải là 6. Quân 5-4 của bạn khớp với đầu trái, quân 6-1 khớp với đầu phải — đánh quân nào cũng hợp lệ, còn những quân khác trên tay tạm thời vô dụng cho đến khi số của chúng xuất hiện lại ở một đầu dãy.

Nọc

Không khớp được đầu nào của dãy? Bốc một quân từ nọc rồi xem lại. Cứ bốc lần lượt từng quân cho đến khi được quân đánh được — rồi đánh như bình thường, ngay trong lượt đó.

Bạn chỉ được bỏ lượt khi nọc đã hết mà vẫn không đi được. Trước lúc đó, bốc quân là bắt buộc: lượt nào bị kẹt cũng khiến bạn phải ôm thêm ít nhất một quân, nên nọc vơi dần là tín hiệu mà ai trong bàn cũng đọc được — nọc càng ít quân, người bị kẹt tiếp theo càng phải trả giá đắt khi không khớp.

Minh họa: không có quân để đánh

Hai đầu mở của dãy — 4 và 1 — không xuất hiện ở bất kỳ quân nào trên tay bạn. Nọc vẫn còn 14 quân, nên bạn phải bốc thay vì bỏ lượt.

Quân đôi và quân trụ

Quân đôi được đánh như mọi quân khác — phải khớp với một đầu mở — nhưng khi đặt xuống, nó nằm ngang chắn qua dãy thay vì thẳng hàng với các quân còn lại. Đó chỉ là cách hiển thị: quân đôi vẫn chiếm đúng một vị trí trong chuỗi, mỗi bên lộ ra đúng một số, giống hệt mọi quân khác.

Người ta đôi khi gọi quân đôi đầu tiên được đánh ra trong ván là quân trụ, nhưng đừng suy diễn quá nhiều từ cái tên này. Dù nằm ngang, nó vẫn chỉ có hai phía — một phía nối với quân trước nó, một phía nối với quân sau nó. Quân đôi không bao giờ làm dãy rẽ nhánh. Chuỗi quân đi qua nó vẫn là một đường duy nhất từ đầu mở này sang đầu mở kia, và lúc nào cũng chỉ có tối đa hai đầu mở, dù có quân đôi hay không.

Minh họa: nằm ngang chứ không rẽ nhánh

Quân 4-4 nằm ngang ở giữa dãy, bên trái có một quân nối tiếp, bên phải cũng có một quân nối tiếp. Nó vẫn chỉ là một mắt xích — chuỗi quân chạy thẳng qua nó.

Ván bị tắc

Có lúc không ai đi được. Nếu bạn đã bốc cạn nọc mà vẫn không có quân nào khớp với một trong hai đầu, lúc đó bạn mới được bỏ lượt — trường hợp duy nhất được phép bỏ lượt.

Nếu mọi người trong bàn đều bỏ lượt liên tiếp, ván bị tắc và kết thúc ngay, dù mọi người vẫn còn quân trên tay. Không ai được bốc tiếp hay chờ quân tốt hơn; chỉ cần cả bàn bỏ lượt đủ một vòng là ván kết thúc ngay tại đó.

Minh họa: không ai đánh được

Hai đầu mở của dãy là 0 và 6. Không quân nào trên tay bạn khớp với hai số này, và nọc đã hết — thật sự không còn gì để thử, nên bạn bỏ lượt.

Tính điểm

Một ván có thể kết thúc theo hai cách, và mỗi cách tính điểm khác nhau.

Nếu bạn đánh hết quân — tức là đánh ra quân cuối cùng — bạn được cộng tổng số chấm còn lại trên tay tất cả đối thủ. Còn nếu ván bị tắc vì không ai đi được, người còn ít điểm nhất trên tay sẽ được điểm: cộng số chấm của tất cả những người còn lại, rồi trừ đi số chấm còn trên tay của chính người thắng. Nếu nhiều người cùng ít điểm nhất và còn lại cùng số quân, không ai được điểm cả.

Dù theo cách nào, điểm cũng được cộng dồn vào tổng điểm của trận. Ai đạt 100 điểm trước sẽ thắng trận ngay lập tức, bất kể đó là ván thứ mấy.

Minh họa: đánh hết quân

Bạn vừa đánh quân 0-0, quân cuối cùng trên tay. Tay bạn đã trống, còn tay đối thủ thì chưa. Mọi chấm họ còn giữ đều trở thành điểm của bạn trong ván này.

Chiến lược

Đừng chỉ nhìn quân trên tay — hãy đếm cả các đầu dãy. Mỗi quân đã được đánh ra là một quân không còn làm bạn bất ngờ nữa — nếu hai quân số 6 ngoài quân của bạn đều đã nằm trên bàn, giữ quân 6 thứ ba là an toàn; còn nếu chưa quân nào xuất hiện, giữ nó khá mạo hiểm.

Nên xả quân đôi sớm thay vì để muộn. Quân đôi trung bình nặng điểm hơn (nếu bị kẹt lại, quân 5-5 khiến bạn mất 10 chấm) và chỉ khớp với đúng một số, nên càng giữ lâu, dãy càng dễ trôi xa khỏi con số mà nó cần.

Để ý cả nọc nữa. Nọc càng vơi, người bị kẹt tiếp theo càng phải bốc tốn kém hơn — nếu bạn đang giữ nhiều quân cùng một số, ép đối thủ vào thế không khớp khi nọc còn ít có thể khiến họ phải bốc hết quân này đến quân khác, trong khi bạn thong thả chờ với nhiều quân còn đánh được.

Minh họa: đọc một dãy dài hơn

Đã có chín quân trên bàn, dãy vòng xuống hàng thứ hai — vẫn là một chuỗi duy nhất, chỉ gấp lại cho vừa. Đầu mở vẫn chỉ có hai: 6 ở bên trái, 2 ở bên phải. Trước khi đánh một quân 6 hoặc 2 trên tay, hãy đếm xem mỗi số đã có bao nhiêu quân nằm trên bàn.